مسئولیت قراردادی پزشک در برابر بیمار


                        مسئولیت قراردادی پزشک در برابر بیمار
نوع فایل
doc قابل ویرایش
حجم فایل
2 مگابایت
۱۰,۰۰۰ تومان
مسئولیت قراردادی پزشک در برابر بیمار
نوع فایل: word

قابل ویرایش ۳۳۴ صفحه

چکیده:
تعهداتی که پزشک در درمان بیمار دارد، اعم از این که با رضایت بیمار یا بدون رضایت او شروع به درمان او نماید، یکسان است و میزان خسارت قابل جبران نیز در هر دو صورت، بطور مقطوع در قانون مجازات اسلامی تعیین شده است، لذا تعیین نهائی قرار‌دادی یا قهری بودن مسؤولیت پزشک مشکل است. تأکید قانونگذار بر ضرورت حصول رضایت بیمار در مشروعیت اعمال پزشکی و پیش بینی شرط برائت، نظریه قرار‌دادی بودن مسؤولیت پزشک را تقویت می‌نماید و تعهدات قانونی و حرفه‌ای پزشک به عنوان تعهدات قانونی مترتب بر قرار‌داد بحساب می‌آیند.
رابطه پزشک و بیمار، قرار‌داد خصوصی موضوع ماده ۱۰ قانون مدنی است و با در نظر گرفتن طبیعت خاص خود تابع شرائط عمومی صحت قرار‌داد‌ها است. پزشک به موجب قرار‌داد مذکور متعهد به درمان بیمار می‌گردد و در راه رسیدن به شفای بیمار، با رعایت موازین فنی و علمی و نظامات دولتی و آگاه نمودن بیمار از آثار و نتایج معالجه تلاش می‌نماید. بدست نیامدن نتیجه مطلوب، فی نفسه دلالتی بر نقض قرار‌داد و تحقق مسؤولیت پزشک ندارد و باید تقصیر پزشک ثابت گردد (مسؤولیت مبتنی بر تقصیر).
قانونگذار بنا به مصالحی، صرف ورود خسارت به بیمار را اماره تقصیر ومسؤولیت پزشک قرار‌داد (ماده ۳۱۹ قانون مجازات اسلامی) و پزشک برای رهائی از مسؤولیت باید عدم تقصیر خود و به طریق اولویت قطع رابطه سببیت را ثابت نماید. برای تعدیل مسؤولیت مفروض پزشک درماده ۳۲۲ همان قانون، اجازه داده شده است که پزشک قبل از شروع به درمان از بیمار تحصیل برائت نماید. شرط برائت باعث معافیت پزشک از مسؤولیت ناشی از تقصیر خود نمی‌گردد و فقط اماره تقصیر وفرض مسؤولیتی را که از ماده ۳۱۹ استنباط گردید تا حد «مسؤولیت مبتنی بر تقصیر» تقلیل می‌دهد.
بدین ترتیب نه مسؤولیت پزشک مسوولتی مطلق و بدون تقصیر است و نه شرط برائت رافع تقصیرات پزشک در درمان است.

مقدمه:
۱- تبیین موضوع
پزشکی در بین مشاغل و حرفه‌‌های انسانی، جایگاه خاصی داشته است و با هاله‌ای از احترام و تقدیر که زمانی به تقدیس نیز می‌رسید، بر‌خوردار بوده است. زیرا این حرفه با جسم بشری و برای کم کردن درد و بیماری آن ارتباط دارد. پزشک تنها انسانی است که با اراده خود به وی اجازه می‌دهیم که با گران‌ترین شی وجودی ما یعنی؛ سلامتی بدنی و روحی ما تماس داشته باشد. به همین دلیل عجیب نیست که حرفه پزشکی ارتباط زیادی با دین داشته باشد و همسان علم خدا‌شناسی باشد. در زمانهای قدیم به پزشک کاهن گفته می‌شد و بیمار بهبودی خود را در کنیسه جستجو می‌کرد که کاهن افسونگر با خواندن ورد و جادو تلاش می‌کرد تا خشم خدایان را که علت بیماری می‌دانستند فرو نشاند. در نتیجه همین قداست و راز آلودگی حرفه پزشکی، رابطه پزشک و بیمار رابطه‌ای برابر نبوده است؛ پزشک اراده‌ای مقتدرانه و آمرانه داشت و مسؤولیت جایی نداشت و بیمار تسلیم محض و اطاعت کور کورانه.
با این همه، ‌فاصله بین پزشک و بیمار، سابقاً کمتر بوده است و حتی تا نیمه قرن نوزدهم، بیمار همان اندازه از بیماری خود می‌دانست که پزشک بدان آگاهی داشت؛ پزشک از طریق بعضی دارو‌های ساده تلاش می‌کرد تا از شدت برخی از بیمار‌یها مثل سرفه کردن و دل پیچه بکاهد، ولی در بیشتر حالات قادر به جلوگیری از پیشرفت طبیعی بیماری نبوده است. بیمار‌یهای ساده خود‌بخود به سبب قدرت جسمی بشر برای پیروزی بر آن بهبودی می‌یافت و بیمار‌یهای خطر‌ناک بیمار را از پا‌ در می‌آورد، بدون اینکه پزشک بتواند کمکی به بیمار نماید.
امورزه از افسونگری و غیبگوئی، در عمل چیزی برای پزشکان باقی نمانده است. در مقابل، علم پزشکی به دستاورد‌های عظیمی رسیده است، به گونه‌ای که می‌توان گفت ظرف سی سال اخیر معادل سی قرن گذشته پیشرفت نموده است؛ امکانات و تجهیزات پیچیده و دارو‌ها و ترکیبات شیمیائی، علم پزشکی را تبدیل به معجزه نموده است. به گونه‌ای که شاید بتوان گفت در آن امر محالی وجود ندارد. بسیاری از بیمار‌یهای لاعلاج سابق، مثل طاعون و وبا و بیمار‌یهای قلب و مغز و سرطان که روز‌گاری نسل بشر را کشتار می‌نمود با استفاده از دستاور‌د‌های علمی جدید پزشکی به راحتی درمان می‌گردد.
با این همه حرفه پزشکی هرگز خالی از خطا نبوده و نیست و بسیاری از روشهای درمانی و دارو‌های تولیدی که مورد استفاده پزشکان قرار می‌گیرد موجب افزایش تهدید سلامتی جسمی بیماران گردیده است و پیشرفت علوم پزشکی هم قربانیانی بجا می‌گذارد. مداخلات غیر درمانی، مثل عملهای سقط جنین غیر درمانی، جراحی‌های زیبائی، ساختن اعضای مصنوعی بدن و عملیات باروری پزشکی و آزمایشگاهی و تجربیات انسانی هم به حوزه فعالیت علوم پزشکی رخنه نموده است.
با پیشرفت علوم پزشکی، فاصله بین پزشک و بیمار زیاد شد، به گونه‌ای که امروزه آنها در خصوص مسائل معالجه با زبان واحدی با هم سخن نمی‌گویند و فاصله میان آنها، ‌سالیان طولانی تحصیل و خبرویت علمی و تخصصی است. دگرگونی روشهای درمانی نیز بر این افزایش فاصله کمک نمود؛ در بیشتر حالات،‌ درمان بیماران در چارچوب بیمارستانهای عمومی یا خصوصی صورت می‌پذیرد و طب را از حرفه‌ای که ارتباط بین پزشک و بیمار، رابطه‌ای شخصی و مبتنی بر اعتماد و صداقت بود، به حرفه‌ای گروهی کشاند و بسیاری از عملیات طبی و جراحی توسط گروههای پزشکی متشکل از پزشکان،‌دستیاران و تکنسین و پرستاران و … که هر کدام درانجام عمل حرفه‌ای خود استقلال عمل دارد صورت می‌پذیرد و بسیاری از آنان را بیمار از قبل نمی‌شناسد. بدین ترتیب رابطه انسانی پزشک و بیمار به حد ضعیفی تنزل یافته است. شکی نیست که این عوامل، توازن بین طرفین را مختل نموده است و بیمار کما‌کان تابع هیمنه و اقتدار پزشک باقیمانده است.
در مقابل این نابرابری عملی، قانو‌نگذاران بر برابری پزشک و بیمار تأکید می‌نمایند و اولین وسیله برای تحقق این برابر‌ی، وضع مسؤولیت کیفری و مدنی پزشک از خطا‌های فنی است که در هنگام انجام اعمال پزشکی مرتکب می‌شوند. این امر باعث از بین رفتن مصونیت تام پزشکان که در طول قرنهای مدید از آن بهره‌ مند بودند گشت. در گذشته، پزشک بعلت عدم دستیابی به راهکار‌های درمان فقط ناظر درد و مشقت انسانی بیمار بود، ‌اما در حال حاضر که امکانات وسیع و پیشرفته در اختیار او قرار گرفته است عذر او پذیرفته نیست. همانگونه که انسانهای امروز دیگر تمام مصیبت‌های خود را به حساب قضا و قدر نمی‌گذارد و در صورتی که درمانش با شکست مواجه شود تردیدی در سرزنش پزشک و اقامه دعوی برای مطالبه خسارت ناشی از خطای پزشک نمی‌نماید.
حمایت از بیمار که طرف ضعیف‌تر در رابطه خود با پزشک است تنها با وضع مسؤولیت در خطا‌های فنی در درمان بیمار بر‌قرار نمی‌گردد. زیرا عمل پزشکی مشتمل بر دو جنبه است که هر کدام دیگری را تکمیل می‌نماید جنبه فنی و جنبه انسانی؛ ‌از جنبه فنی، پزشک متعهد است در درمان بیمارش تلاش صادقانه و موافق با دستاورد‌های علمی پزشکی اقدام بنماید و از جنبه انسانی نیز لازم است شخصیت بیمار را احترام نماید و به اراده او اعتناء نماید و به تبع بدون حصول رضایت بیمار نمی‌تواند عمل پزشکی بر روی جسم او انجام دهد. انسان بر جسم خود سلطه مطلق و آزادی کامل دارد و حق حیات و سلامتی جسمانی از مهتمرین حقوق مربوط به شخصیت است و هیچ کس حتی به بهانه معالجه آن نمی تواند جسم دیگری را مورد تعرض و صدمه قرار دهد. هر چند قانون بخاطر مصلحت عمومی که در سلامتی افراد جامعه وجود دارد اعمال پزشکی را مباح گردانیده است، ولی این اباحه را مشروط به حصول رضایت بیمار یا نماینده قانونی وی نموده است، به گونه‌ای که هر عمل طبی که بودن تحقق این شرط صورت پذیرد مشروعیت خود را از دست می دهد و موجب مسؤولیت می گردد ( بند۲ ماده ۵۹ قانون مجازات اسلامی ).
این سؤال از دیر باز مطرح شده است که رابطه پزشک و بیمار تابع وجود یک قرارداد فیما بین است و حقوق و تکالیف طرفین از قبل مورد توافق آنها قرار گرفته است یا رابطه ای قانونی است که تعهدات طرفین بموجب قانون مشخص شده است؛ تعهداتی که پزشک در معالجه بیمار دارد اعم از اینکه قرار‌دادی وجود داشته باشد یا نداشته باشد یکسان است، لذا تعیین نهائی قراردادی یا قانونی بودن مسؤولیت پزشک با مشکل مواجه می گردد. با این همه بنظر می رسد تاکید قانونگذار بر ضرورت حصول رضایت بیمار قبل از شروع به درمان، نظریه قرار‌دادی بودن مسؤولیت پزشک را تقویت می نماید و مصلحت اجتماعی و حمایت از بیماران که در موقعیت ضعیف‌تری قرار گرفته‌اند اقتضاء می ‌کند تعهدات قانونی و حرفه‌‌ای پزشکان نیز در زمره تعهدات قراردادی بحساب آیند (ماده ۲۲۰ قانونی مدنی)
نقض تعهدات پزشک و ارتکاب خطای پزشکی موجب ورود خسارات مادی و معنوی به بیمارمی گردد. این مشکلات همیشه ناشی از عوامل قهری و ناخواسته نیست، بلکه در غالب موارد ناشی از سهل انگاری پزشک و تقصیر وی می باشد. آیا بیمار زیان دیده حق دارد خسارات مذکور را مطالبه نماید وتحت چه شرایطی پزشک مسؤولیت دارد؟
امروزه روابط پزشک و بیمار گسترش یافته است و پیشرفت تکنولوژی علوم پزشکی اقتضا می کند تا ساز و کاری مناسب در نظر گرفته شود که بر اثر آن امنیت جانی و سلامتی بیماران تأمین گردد و پزشک با کوتاهی و تقصیرخود، جان و تن بیماران را به مخاطره نیفکند و پزشک خطا کار مسوول باشد و جامعه نیز از خدمات پزشکان محروم نگردد. تحمیل مسؤولیت سنگین بر پزشکان، آرامش خاطر آنها را زدوده و از درمان بیماران استنکاف می‌نمایند. تمامی سخن در یافتن مبنایی علمی و منصفانه برای مسؤولیت و برائت پزشک است؛ مبنایی که با حقوق مدرن تطابق داشته باشد و با مبانی فقهی و نظریات فقها سازگاری داشته باشد. قانون بدون مبنای علمی، دوام و بدون سازگاری با عرف و مذهب مقبولیت عمومی نمی یابد.

فهرست مطالب:
چکیده
مقدمه
فصل اول کلیات
مبحث اول فواید عملی تمیز مسؤولیت قرار‌دادی و قهری
گفتار اول تفاوت در جنبه‌های ماهوی
الف میزان خسارت قابل جبران در دو مسؤولیت
ب اهلیت در دو مسؤولیت
ج عدم النفع در دو مسؤولیت
د خسارت معنوی در دو مسؤولیت
هـ تضامن در دو مسؤولیت
و شرط عدم مسؤولیت در دو مسؤولیت
گفتار دوم تفاوت در جنبه‌های شکلی
الف تحمل کننده بار اثبات در مسؤولیت
ب دادگاه صالح در دو مسؤولیت
ج قانون حاکم در دو مسؤولیت
مبحث دوم ماهیت مسؤولیت مدنی پزشک
گفتار اول نظریه مسؤولیت قهری
الف طبیعت فعالیت پزشک
ب نظم عمومی
ج پیشینه فقهی و حقوقی
د جرم بودن عمل پزشک
گفتار دوم نظریه مسؤولیت قراردادی
الف وجود قرارداد
ب عدم مغایرت با نظم عمومی
ج پیشینه‌ فقهی
د رویه نظامهای حقوقی
گفتار سوم نظریه منتخب
مبحث سوم انتخاب و جمع میان مسؤولیت قراردادی و قهری
فصل دوم قرار‌داد پزشکی
مبحث اول ارکان قرار‌داد پزشکی
گفتار اول تراضی
الف وجود اراده
ب اعلام اراده
۱- رضایت مکتوب
۲- رضایت شفاهی
ج توافق دو اراده
۱- اراده بیمار
۲- اراده پزشک
گفتار دوم اهلیت
الف قرار‌داد پزشکی اشخاص فاقد قوه تمیز
ب قرار‌داد پزشکی اشخاص ممیز فاقد رشد
ج تحلیل بحث در قانون مجازات اسلامی
گفتار سوم مورد معامله در قرار‌داد پزشکی
الف ماهیت حق انسان بر جسم خود
ب شرائط مورد معامله در قرار‌داد پزشکی
۱- مالیت داشتن
۲- معلوم و معین بودن
۳- مقدور بودن
۴- نفع عقلائی داشتن
۵- مشروع بودن
گفتار چهارم مشروعیت جهت معامله
مبحث دوم ماهیت حقوقی و خصوصیات قرار‌داد پزشکی
گفتار اول ماهیت حقوقی قرار‌داد پزشکی
الف نظریه عقد وکالت
ب نظریه عقد اجاره اشخاص
۱- عقد اجاره اشخاص
۲- قرار‌داد کار و یا قرار‌داد مقاطعه کاری
ج نظریه قرار‌داد خصوصی
گفتار دوم خصوصیات قرار‌داد پزشکی
الف شخصی بودن
ب لازم بودن نسبت به پزشک
ج مستمر بودن
د معاوضی بودن
هـ عهدی بودن
و رضائی بودن
ز مرتبط بودن با نظم عمومی
ح انسانی بودن
فصل سوم تعهدات قرار‌دادی پزشک
مبحث اول تعهد به درمان بیمار
گفتار اول- قاعده کلی تعهد به وسیله
گفتار دوم- استثنائات قاعده تعهد به نتیجه
الف انتقال خون
ب اعضای مصنوعی
ج آزمایشات پزشکی
د‌ جراحی زیبائی
هـ بیهوشی
و تضمین سلامتی بیمار
گفتار سوم تحلیل تعهد پزشک در قانون مجازات اسلامی
مبحث دوم تعهد به ادامه درمان
گفتار اول تبیین تعهد به ادامه درمان
گفتار دوم اسباب معافیت از تعهد
الف اقاله
ب قوه قاهره
ج دعوت از پزشک دیگر
د عدم توانائی و تخصص
هـ عدم اجرای تعهدات از سوی بیمار
و با اطلاع و اطمینان از امکان درمان توسط پزشک دیگر
مبحث سوم داشتن مهارت و رعایت موازین فنی و علمی و نظامات دولتی
گفتار اول داشتن مهارت و قابلیت علمی
گفتار دوم رعایت موازین فنی و علمی
گفتار سوم رعایت نظامات دولتی
الف عدم تحمیل مخارج غیر ضروری به بیماران
ب رعایت تعرفه‌های خدمات درمانی
ج عدم دریافت مبلغی زائد بر وجوه دریافتی مؤسسات درمانی
د استفاده از عناوین علمی و تخصصی تائید شده
هـ درج مشخصات و طرز استعمال دارو در نسخه
مبحث چهارم تعهد به آگاه نمودن بیمار
گفتار اول رضایت آگاهانه
گفتار دوم آگاه سازی در مراحل مختلف درمان
الف آگاه نمودن به تشخیص بیماری
ب آگاه نمودن به معالجه
ج آگاه نمودن به مسائل بعد از معالجه
گفتار سوم محدوده تعهد بر آگاه سازی
الف معیار آگاه سازی
۱- معیار جامعه متخصصین «معیار طبابت حرفه‌ای»
۲- معیار فرد معقول
۳- معیار فردی یا معیار بیمار – مدار
ب درجات آگاه سازی
۱- بیمار‌یهای دارای خطر خاص
۲- بیماریهای ساده
مبحث پنجم اخذ رضایت بیمار
گفتار اول رضایت به درمان
گفتار دوم معافیت پزشک از اخذ رضایت
الف اعمال طبی معمولی و جاری
ب حالت اورژانسی
۱- شرائط ایجاد حالت اورژانس
۱-۱- عنصر فوریت
۱-۲- فقدان هوشیاری بیمار
۱-۳- عدم وجود بستگانی که به آنها رجوع شود
۲- مرجع تشخیص فوریت
مبحث ششم عدم افشای اسرار بیمار
گفتار اول ارکان مسؤولیت افشای اسرار پزشکی
الف وجود سر
ب شخصیت مرتکب
ج افشای سر
گفتار دوم مواردی که افشای سر جایز است
الف رضایت مجنی علیه
ب اعلام بیمار‌یهای واگیر‌دار
ج اعلام جرائم
د ادای شهادت برابر داد‌گاه
هـ کارشناسی
و افشای سر در مقام از خود
ز اعلام ولادت وفوت
فصل چهارم شرائط مسؤولیت قرار‌دادی پزشک
مبحث اول نقض قرار‌داد پزشکی
گفتار اول وجود قرار‌داد پزشکی
الف حالت انتخاب پزشک توسط بیمار
ب حالت معالجه رایگان
ج حالت انتخاب پزشک توسط شرکت یا کار‌خانه
د حالت مداخله پزشک بدون در‌خواست بیمار
هـ حالت انتخاب پزشک توسط بیمارستان خصوصی
و حالت انتخاب پزشک توسط بیمارستان دولتی
ز حالت امتناع پزشک از معالجه بیمار
ح حالت بطلان قرار‌داد پزشکی
گفتار دوم عدم اجرای تعهد (خطای پزشکی)
الف لزوم تقصیر پزشکی
ب مسؤولیت پزشک در حقوق موضوعه ایران
ج مفهوم و علل خطای پزشکی
د معیار خطای پزشکی
۱- معیار شخصی
۲- معیار نوعی
۲-۱- رعایت برخی از شرائط داخلی
۲-۲- رعایت شرائط خارجی (زمان و مکان)
هـ درجه خطای پزشکی
مبحث دوم ورود خسارت
گفتار اول اقسام خسارت
الف خسارت مادی
ب خسارت معنوی
گفتار دوم شرائط خسارت قابل مطالبه
الف مسلم بودن خسارت
ب مستقیم بودن خسارت
ج جبران نشدن خسارت
د قابل پیش بینی بودن خسارت
مبحث سوم رابطه سببیت
گفتار اول مفهوم رابطه سببیبت و تمیز سبب در تعدد اسباب
الف مفهوم رابطه سببیت
ب نظریات حقوقی در تمیز سبب واقعی در تعدد اسباب
۱ – نظریه برابری اسباب و شرائط
۲ – نظریه سبب مقدم در تأثیر
۳ – نظریه سبب متعارف
گفتار دوم تاثیر اسباب خارجی بر مسؤولیت پزشک
الف قوه قاهره
۱- خارجی بودن حادثه
۲- گریز ناپذیری حادثه
۳- عدم قابلیت پیش بینی حادثه
ب تقصیر زیان دیده (بیمار)
۱- پوشش یکی از خطا‌ها بوسیله خطای دیگری
۱-۱- تقصیر عمدی
۱- ۲- رضایت زیان دیده
۲- خطای بیمار نتیجه خطای پزشک
ج فعل شخص ثالث
۱- فعل همکاران پزشک
۱-۱- نظریه مسؤولیت کار‌فرما از فعل کار‌گر
۱-۲- نظریه مسؤولیت قرار‌دادی ناشی از فعل غیر
۲- فعل همکاران غیر پزشک (پرستاران)
۲-۱حالتی که پزشک، بیمار را انتخاب کرده است و بیمارستان فقط مراقبت و نگهداری از بیمار بعهده دارد
۲-۲- حالتی که بیمار پزشک را انتخاب ننموده است و پزشک مزد بگیر بیمارستان است
مبحث چهارم شرط عدم مسؤولیت قراردادی (شرط برائت)
گفتار اول نظریه شرط عدم مسؤولیت (معافیت از تقصیر)
گفتار دوم نظریه شرط عدم مسؤولیت (جابجایی بار دلیل)
نتایج
پیشنهادها
فهرست منابع

منابع و مأخذ
۱- منابع فارسی
الف) کتابها
۱- آخوندی،‌محمود، آیین دادرسی کیفری، ج ۱ ، چاپ دوم، تهران، انتشارات جهاد دانشگاهی، ۱۳۶۷.
۲- اردبیلی، محمد علی، حقوق جزای عمومی، ج۱، چاپ اول، تهران، نشر میزان، ۱۳۷۹.
۳- ادریس عوض، احمد، الدیه بین العقوبه و التعویض، (ترجمه دکتر علیرضا فیض) ، تهران، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۲.
۴- آریانپور کاشانی، عباس، فرهنگ کامل انگلیسی به فارسی، ج۳، تهران، انتشارات امیر کبیر، بی‌تا.
۵- آذرنوش، آذرتاش، فرهنگ معاصر عربی به فارسی، چاپ سوم، تهران، نشر نی، ۱۳۸۲.
۶- اسماعیلی،‌محسن، قوه‌ قاهره، چاپ اول، تهران، انتشارات سروش، ۱۳۸۱.
۷- آشوری، محمد، آیین دارسی کیفری، ج۱، چاپ اول، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)، ۱۳۷۵.
۸- الماسی، ‌نجاد علی، تعارض قوانین،‌چاپ دوم، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۷۰.
۹- امامی، سید حسن، حقوق مدنی، ج۱، چاپ سوم، تهران، انتشارات اسلامیه، ۱۳۴۷.
۱۰- ________ حقوق مدنی، ج۲، چاپ هیجدهم، انتشارات اسلامیه، ۱۳۸۴.
۱۱- ________، حقوق مدنی، ج۴، چاپ هفتم، انتشارات اسلامیه، ۱۳۵۴.
۱۲- امیری قائم مقامی، عبدالمجید، حقوق تعهدات، ج۱، چاپ اول، تهران،‌انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۴۷.
۱۳- ________________ نظریه کلی تعهدات قانون مدنی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۵۴.
۱۴- ایزانلو، ‌محسن، شروط محدود کننده و ساقط کننده مسؤولیت در قرار‌دادها، چاپ اول، تهران، ‌شرکت انتشار، ۱۳۸۲.
۱۵- باختر، احمد و رئیسی، مسعود، مجموعه قوانین و مقررات کار‌شناسی، چاپ اول، تهران، انتشارات خط سوم، ۱۳۸۲.
۱۶- _________________، مجموعه قوانین و مقررات اجرای احکام، چاپ اول، مشهد، انتشارات سحوری، ۱۳۸۱.
۱۷- بادینی، حسن، فلسفه مسؤولیت مدنی، چاپ اول، تهران،‌شرکت انتشار، ۱۳۸۴.
۱۸- باز‌گیر، یدالله، قانون مجازات اسلامی در آراء دیوانعالی کشور- ۲ (قتل شبه عمد و خطای محض)، تهران، انتشارات ققنوس، ۱۳۶۷.
۱۹- ________ موازین حقوق تجارت درآراء دیوانعالی کشور، چاپ اول، تهران، گنج دانش، ۱۳۷۸.
۲۰- پاد، ابراهیم، حقوق کیفری اختصاصی، ج۱، چاپ اول، تهران،‌انتشارات رهام، ۱۳۸۱.
۲۱- جعفریان،‌علی و کاظمیان، علی و صدر حسینی، سید موسی، پزشک و ملاحظات اخلاقی، چاپ اول، برای فردا، ۱۳۸۳.
۲۲- جفعری تبار، حسن، مسؤولیت مدنی سازندگان و فروشندگان کالا، چاپ اول،‌ تهران، نشر دادگستر، ۱۳۷۵.
۲۳- جعفری لنگرودی، محمد جعفر، تاریخ حقوق ایران، گیلان، کانون معرفت،‌بی‌تا.
۲۴- __________________ تأثیر اراده در حقوق مدنی، چاپ اول،‌گیلان، چاپخانه گیلان، ۱۳۴۰.
۲۵- __________________ ترمینولژی حقوق،‌تهران، انتشارات گنج دانش، ۱۳۶۴.
۲۶- __________________ حقوق تعهدات، ج۱، چاپ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۶۹.
۲۷- __________________ دائره المعارف حقوق مدنی و تجارت،‌ج۱، تهران، انتشارات مشعل آزادی، ۱۳۵۷.
۲۸- جنیدی، ‌لعیا، مسؤولیت مدنی ناشی از حوادث رانندگی،‌چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۰.
۲۹- حائری، مسعود، مبانی‌فقهی تحلیلی ازماده ۱۰ قانون مدنی، چاپ اول، تهران، انتشارات کیهان، ۱۳۷۰.
۳۰- حسینی، سید محمدرضا، قانون مجازات اسلامی در رویه قضائی. چاپ دوم، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۸۵.
۳۱- حسینی نژاد،‌ حسینقلی، مسؤولیت مدنی، چاپ اول، تهران، انتشارات جهاد دانشگاهی، ۱۳۷۰.
۳۲- خامنه‌ای، سیدعلی، رساله اجوبه الاستفتائات، (ترجمه فارسی)، چاپ پنجم،‌انتشارات بین المللی الهدی، ۱۳۸۲.
۳۳- خدابخشی، عبدالله، استقلال و پیوند حقوق مدنی و کیفری، چاپ اول، تهران، انتشارات فکر سازان، ۱۳۸۴.
۳۴- درخشان نیا، حمید، ضررو زیان ناشی از جرم، چاپ اول، تهران، نشر مهاجر، ۱۳۸۴.
۳۵- درودیان،‌ حسنعلی،‌ جزوه درس حقوق مدنی۴، انتشارات دانشکده حقوق دانشگاه تهران.
۳۶- دهخدا، علی اکبر، لغت نامه، ج۱۲و ۳۷، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۳.
۳۷- زارعت، عباس، شرح قانون مجازات اسلامی، بخش کلیات حقوق عمومی، چاپ سوم، انتشارات ققنوس، ۱۳۸۲.
۳۸- _________شرح قانون مجازات اسلامی و تعزیرات، ج۲، چاپ دوم، کاشان، نشر فیض، بی‌تا.
۳۹- ژورن، پاتریس، اصول مسؤولیت مدنی، (ترجمه مجید ادیب)، چاپ اول، تهران، نشر منیران، ۱۳۸۲.
۴۰- سالمی، صدیقه، حقوق بیمار و مسؤولیت پرستار، چاپ اول، نشر سالمی، ۱۳۸۴.
۴۱- السنهوری، عبدالرزاق، الوسیط،‌(ترجمه سید مهدی داد مرزی و دانش کیا، محمد حسین)،‌قم، انتشارات دانشگاه قم،‌۱۳۸۲.
۴۲- شامبیاتی، هوشنگ، حقوق جزای‌عمومی، ج۱، چاپ هشتم، تهران، انتشارات ژوبین، ۱۳۷۵.
۴۳- شجاع‌پوریان، سیاوش، مسؤولیت مدنی ناشی از خطای شغلی پزشک، چاپ اول، تهران، انتشارات فروسی، ۱۳۷۲.
۴۴- شفیعی سروستانی، ابراهیم‌ و ستایش،‌محمد کاظم و قیاسی، جلال‌الدین، قانون دیات، مقتضیات زمان، مرکز تحقیقات استراتژیک ریاست جمهوری، ۱۳۷۶.
۴۵- شمس، عبدالله، آئین دادرسی مدنی، ج۱، چاپ سوم، تهران، نشر میزان، ۱۳۸۱.
۴۶- شهری،‌ غلامرضا و ستوده جهرمی، سروش، نظریات اداره حقوقی قوه قضائیه در زمینه مسائل کیفری، ج۱، تهران، روزنامه رسمی کشور، ۱۳۷۳.
۴۷- شهیدی، مهدی، آثار قرار‌داد‌ها و تعهدات،‌چاپ اول، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۸۲.
۴۸- _________ ارث، چاپ اول، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)، ۱۳۷۴.
۴۹- _________ تشکیل قرار‌دادها و تعهدات، چاپ اول، تهران، نشر حقوقدان، ۱۳۷۷.
۵۰- _________ سقوط تعهدات، چاپ چهارم،‌تهران، نشر حقوقدان، ۱۳۷۷.
۵۱- صادقی، محمد هادی، حقوق جزای اختصاصی،‌ جرائم علیه اشخاص، ج۱، چاپ هفتم، تهران، نشر میزان،‌۱۳۸۲.
۵۲- صدر‌زاده افشار، سید محسن، ادله اثبات دعوی در حقوق ایران، چاپ دوم، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۷۰.
۵۳- صفائی، سید حسین، دوره مقدماتی حقوق مدنی، ج۲، چاپ اول، تهران، نشریه مؤسسه عالی حسابداری، ۱۳۵۱.
۵۴- ____________مقالاتی درباره حقوق مدنی و تطبیقی، چاپ اول، تهران، نشر میزان، ۱۳۷۵.
۵۵- صفائی، سید حسین و قاسم‌زاده، سید مرتضی، حقوق مدنی، اشخاص ومحجورین، چاپ چهارم، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)، ۱۳۷۸.
۵۶- ضرغام، محمد، اخلاق در پژوهشهای پزشکی، چاپ اول، تهران، برای فردا، ۱۳۸۱.
۵۷- طباطبائی مؤتمنی، منوچهر، حقوق اداری، چاپ دهم،‌تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)، ۱۳۸۴.
۵۸- عارفی مسکونی، محمد، ماهیت حقوقی دیه و تحلیل میزان و نوع آن، چاپ اول، تهران، دانشور، ۱۳۸۲.
۵۹- عباسی، محمود، افشای اسرار بیماران، چاپ اول، تهران، انتشارات حقوقی، ۱۳۸۲.
۶۰- _________ راهنمای حقوق پزشکی، چاپ اول، تهران، انتشارات حقوقی، ۱۳۸۲.
۶۱- _________ رضایت به درمان، چاپ اول، تهران، انتشارات حقوقی، ۱۳۸۳.
۶۲- عباسی، محمود، و مشایخی بهرام،‌ حقوق، اخلاق و پزشکی، چاپ اول، تهران، مؤسسه فرهنگی و انتشاراتی پایا، ۱۳۷۷.
۶۳- عباسی، محمود، مجموعه مقالات حقوق پزشکی، ج۲، چاپ اول، تهران، مؤسسه فرهنگی انتشاراتی حیان، ۱۳۷۶.
۶۴- _________، مجموعه مقالات حقوق پزشکی، ج۶ ،‌چاپ اول، تهران، انتشارات حقوقی، ۱۳۸۲.
۶۵- _________ مسؤولیت انتظامی پزشکی، چاپ اول، تهران، انتشارات حقوقی، ۱۳۸۲.
۶۶- _________نقش رضایت در پژوهشهای علوم پزشکی، تهران، انتشارات حقوقی، ۱۳۸۲.
۶۷- عدل، مصطفی‌ (منصور السلطنه)، حقوق مدنی، به کوشش محمد‌رضا بندر چی، چاپ اول، قزوین، انتشارات بحرالعلوم، ۱۳۷۳.
۶۸- عراقی، سید عزت‌اله، حقوق‌کار، ج۱، چاپ چهارم، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)، ۱۳۸۴.
۶۹- عمید،‌ حسن، فرهنگ عمید، چاپ سیزدهم، تهران، انتشارات جاویدان ۱۳۵۵.
۷۰- غمامی، مجید، قابلیت پیش بینی ضرر در مسؤولیت مدنی، چاپ اول، تهران، شرکت انتشار، ۱۳۸۳.
۷۱- _______ مسؤولیت مدنی دولت، چاپ اول، تهران، نشر داد‌گستر، ۱۳۷۶.
۷۲- فقیه نخجیری، حسن، دعوی‌خصوصی در داد‌گاه جزا، تهران، چاپ داور پناه، ۱۳۵۱.
۷۳- فیستا، جانین، حقوق و مسؤولیت پرستاران (ترجمه محمود عباسی)، چاپ اول، تهران،‌نشر طبیب، ۱۳۷۷.
۷۴- قاسم‌زاده، سید مرتضی، مبانی مسؤولیت مدنی، چاپ اول، تهران، نشر داد‌گستر، ۱۳۷۸.
۷۵- قضائی، صمد، پزشکی قانونی، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۶۶.
۷۶- قهرمانی، نصراله، مسؤولیت مدنی وکیل داد‌گستری، چاپ اول، تهران، نشر گندم، ۱۳۷۷.
۷۷- کاتوزیان، ناصر، اثبات و دلیل اثبات، ج۱، چاپ اول، تهران،‌ نشر میزان، ۱۳۸۰.
۷۸- __________ ایقاع، نظریه عمومی، ایقاع معین، چاپ اول، تهران، نشر یلدا، ۱۳۷۰.
۷۹-__________ حقوق خانواده، ‌ج۱، چاپ سوم، تهران،‌ شرکت انتشار، ۱۳۷۱.
۸۰- __________ عقود معین، ج۱، چاپ چهارم، تهران، شرکت انتشار، ۱۳۷۱.
۸۱-__________ عقود معین، ج۴، چاپ دوم، تهران،‌شرکت انتشار، ۱۳۷۶.
۸۲-__________ قواعد عمومی قرار‌دادها،‌ج۱، چاپ اول، تهران، انتشارات بهنشر، ۱۳۶۲.
۸۳-__________قواعد عمومی قرار‌دادها، ج۲، چاپ اول، تهران، انتشارات بهنشر، ۱۳۶۶.
۸۴-__________ قواعد عمومی قرار‌دادها، ج۳، چاپ اول، تهران، انتشارات بهنشر، ۱۳۶۸.
۸۵-__________ قواعد عمومی قرار‌دادها، ج۴، چاپ اول، تهران، انتشارات، بهنشر، ۱۳۶۸.
۸۶- __________ کلیات حقوق، چاپ دوم، تهران، شرکت انتشار، ۱۳۷۹.
۸۷-__________ مجموعه مقالات گامی به سوی عدالت،‌چاپ اول، تهران، انتشارات دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ۱۳۷۸.
۸۸-__________ مقدمه علم حقوق، ‌چاپ پانزدهم، تهران، شرکت انتشار، ۱۳۷۱.
۸۹-__________ مسؤولیت مدنی، ج۱، چاپ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۸.
۹۰-__________ مسؤولیت مدنی ناشی از حوادث رانندگی، چاپ اول، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۰.
۹۱-__________ نظریه عمومی تعهدات، چاپ اول، تهران، مؤسسه نشر یلدا، ۱۳۷۴.
۹۲- کی‌نیا، مهدی، کلیات مقدماتی حقوق،‌ج۱، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۴۸.
۹۳- گلدوزیان، ایرج، بایسته‌های حقوق جزای عمومی، چاپ هشتم، تهران، نشر میزان، ۱۳۸۲.
۹۴-__________ حقوق جزای اختصاصی، ج۱، چاپ چهارم، تهران،‌ انتشارات ماجد، ۱۳۷۲.
۹۵- گودرزی، فرامرز، پزشکی قانونی، تهران، انتشارات انیشتین، ۱۳۷۷.
۹۶- متین دفتری، احمد، آئین دادرسی مدنی و بازرگانی، ج۲، چاپ دوم، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۸۱.
۹۷- __________ مجموعه رویه قضائی، قسمت حقوقی، نظریات دیوان عالی کشور، ۱۳۱۱ تا ۱۳۳۰.
۹۸- مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، لوح فشرده جامع فقه اهل البیت (ع).
۹۹- محسنی،‌ مرتضی، دوره حقوق جزای عمومی، ج۲، چاپ اول، تهران، گنج دانش، ۱۳۷۵.
۱۰۰- محقق حلی، ابوالقاسم نجم الدین جعفربن الحسن، شرائع الاسلام، (ترجمه ابوالقاسم ابن احمد یزدی)، ج۴، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۶۴.
۱۰۱- معاونت پژوهش، تدوین و تنقیح قوانین و مقررات ریاست جمهوری، مجموعه قوانین و مقررات نظام‌های حرفه‌ای، ج۲، چاپ اول، ۱۳۸۳.
۱۰۲- معین، محمد، فرهنگ معین، ج۲، چاپ هشتم، تهران، انتشارات امیر‌کبیر، ۱۳۷۱.
۱۰۳- فصیحی‌زاده، علیرضا، اذن و آثار حقوقی آن، چاپ اول، قم،‌دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علیمه قم،‌ ۱۳۷۷.
۱۰۴- مکارم شیرازی، ناصر، استفتائات جدید، دوره‌ سه جلدی،‌چاپ سوم، قم، نشر مدرسه علی‌ابن‌ابیطالب (ع)، ۱۳۸۱.
۱۰۵- منتظری، حسینعلی، توضیح المسائل،‌ج۱، چاپ شانزدهم، قم، نشر تفکر، ۱۳۷۷.
۱۰۶- موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، استفتائات،ج۱، قم، ‌انتشارات نجات، ۱۳۷۷.
۱۰۷- میر‌سعیدی، سید منصور، ماهیت حقوقی دیات، تهران، نشر میزان، ۱۳۷۳.
۱۰۸- نایب‌زاده، ‌عباس، بررسی حقوقی باروری مصنوعی، چاپ اول، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۸۰.
۱۰۹- نجم‌آبادی، محمود، تاریخ طب ایران، ج۱، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۴۱.
۱۱۰- نصیری، مرتضی، حقوق تجارت‌ بین‌الملل، چاپ اول، تهران، ویسمن، بی‌تا.
۱۱۱- نو‌بخت،‌ یوسف، نظریه‌های حقوقی در قلمرو پزشکی، چاپ اول، تهران، انتشارات کیهان، ۱۳۷۳.
۱۱۲- نور‌بها، رضا، زمینه حقوق جزای عمومی، چاپ هفتم، تهران،گنج دانش، ۱۳۸۲.
۱۱۳- والتر،‌ تی‌جامپیون جونیور، مسؤولیت مدنی در ورزش، (ترجمه حسین آقائی نیا)، چاپ سوم، نشر داد‌گستر، ۱۳۸۳.
۱۱۴- ولیدی، محمد صالح،‌ حقوق جزای عمومی، چاپ اول، تهران، نشر داد، ۱۳۷۳.
۱۱۵- یزدانیان، ‌علیرضا، حقوق مدنی، قلمرو مسؤولیت مدنی، چاپ اول، تهران، انتشارات آریان، ۱۳۷۹.
ب) مقالات
۱۱۶- اسماعیل آبادی، علیرضا، مسؤولیت یا عدم مسؤولیت پزشک، مجله مطالعات اسلامی، ش۶۴.
۱۱۷- اشتری، محمد، اعتبار شروط عدم مسؤولیت یا محدود کننده مسؤولیت، نشریه مؤسسه حقوق تطبیقی دانشگاه تهران، ش۱، ۱۳۵۵.
۱۱۸- اصغری، فریبا و همکاران، اظهار خطای پزشکی، جمله دیابت و لیپد ایران، ویژه‌نامه اخلاق و تاریخ پزشکی، ۱۳۸۴.
۱۱۹- اصلانی، حمیدرضا، مفهوم و جایگاه تقصیر در مسؤولیت مدنی قهری و قرار‌دادی، مجله تخصصی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شماره‌های ۱۵ و ۱۶.
۱۲۰- بوشهری، جعفر، رویه‌‌های قضائی، نشریه دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ش۱، ۱۳۴۹.
۱۲۱- پارسا‌پور، علیرضا و همکاران، رضایت آگاهانه،‌ مفهوم و شرائط و راهکار‌های اجرائی آن، مجله دیابت و لیپد ایران، ویژه‌نامه اخلاق و تاریخ پزشکی، ۱۳۸۴.
۱۲۲- تنک،‌ اندره، حقوق مسؤولیت مدنی، مقاله «مسؤولیت و قرار‌دادها» (ترجمه ایرج بابائی)، مجله پژهش حقوق و سیاست،‌ ش۱.
۱۲۳- جعفری‌تبار، حسن، از آستین طبیبان، قولی در مسؤولیت مدنی پزشکان،‌ مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ش۴۱.
۱۲۴- جنیدی، لعیا، تعهد به دادن اطلاعات در قرار‌دادها،‌مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ش۵۶.
۱۲۵- ______ تقصیر زیان دیده،‌مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ش۴۶.
۱۲۶- حقیقی، زهره، رضایت آگاهانه (در درمان و تحقیق)، دفتر مطالعات علوم انسانی در طب و اخلاق پزشکی (متن منتشر نشده).
۱۲۷- داراب‌پور،‌ سهراب، اخذ برائت برای خسارت ناشی از درمان یا عمل جراحی، رافع ضمان یا اعتمادی خلاف احتیاط در مسؤولیت تخصصی پزشکان،‌ مجله تحقیقات حقوقی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی، ش۴۱.
۱۲۸- روحانی، فواد، قتل در قانون انگلستان،‌ مجموعه حقوقی، ش۴۷.
۱۲۹- ره‌پیک، سیامک،‌خسارت عدم النفع، فصلنامه دید‌گاههای حقوقی، شماره‌های ۱۹و۲۰.
۱۳۰- الشریف، محمد‌مهدی، ضمان ناشی از عدم النفع، نشریه کانون وکلای داد‌گستری استان اصفهان، خبر‌نامه سال اول، ۱۳۸۱.
۱۳۱- شکاری ، روشنعلی ، نقد و بررسی تبصره ۲ ماده ۵۱۵ قانون آئین دادرسی مدنی، (عدم النفع)، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، شماره ۵۲.
۱۳۲- قاسم‌زاده،‌سید مرتضی، رابطه غرور و تقصیر، فصلنامه دید‌گاههای حقوقی، دانشکده علوم قضائی و خدمات اداری، شماره‌های ۱۰و۱۱ .
۱۳۳- _____________ مفهوم غیر قانونی بودن یا نا هنجاری فعل زیانبار در مسؤولیت مدنی، فصلنامه دید‌گاههای حقوقی،‌ دانشکده علوم قضائی و خدمات اداری، شماره های ۱۳و ۱۴.
۱۳۴- کاتوزیان، ناصر، ستایش قرار‌داد یا اداره قرار‌داد، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ش۵۲.
۱۳۵- __________ماهیت و قلمرو دیه- ضرر و زیان ناشی از جرم، مجله کانون وکلای داد‌گستری مرکز، شماره‌های ۶و ۷.
۱۳۶- کاظمی، محمود، قاعده جلوگیری از خسارت،‌مجله دانشگده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ش۶۸.
۱۳۷- ________ نظریه از دست دادن فرصت در مسؤولیت مدنی، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ش۵۳.
۱۳۸- مرعشی، سید محمد حسن، دیه و ضرر و زیان ناشی از جرم، مجله قضائی و حقوقی داد‌گستری،‌ ش۱، ۱۳۷۰.
۱۳۹- مکارم شیرازی، ناصر، آیا طبیب ضامن است، مجله درسهائی از مکتب اسلام، ش۱۰، ۱۳۶۵.
۱۴۰- موسوی بجنوردی، ‌سید محمد، مسؤولیت کیفری و مدنی پزشک، پژوهشنامه متین، ش۱۴.
۱۴۱- __________________ مسؤولیت (مدنی و کیفری) پزشک، مجله قضائی و حقوق داد‌گستری، ش۹، ۱۳۷۲.
۱۴۲- موسوی نسب،‌سید مسعود و جلالی جهرمی، مریم، بررسی نگرش اساتید و دستیاران بالینی دانشکده پزشکی شیراز در رابطه با گفتن تشخیص به بیماران غیر قابل درمان مجله پزشکی قانونی،‌ ش، ۲۷، ۱۳۸۱.
۱۴۳- نوری، رضا، آیا رضایت مجنی علیه در اجرای عمل مجرمانه موجب رفع مجرمیت می‌شود،‌ مهنامه قضائی، س۸، ش۸۹.
۱۴۴- هاشمی شاهرودی، سید محمود، آنچه بزهکار افزودن بر دیه باید بپردازد، فصلنامه فقه اهل بیت، شماره‌های ۵و۶ .
ج) پایان نامه‌ها
۱۴۵- احمدی و استانی، عبدالغنی، نظم عمومی در حقوق خصوصی، دانشگاه تهران، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، ۱۳۱۸.
۱۴۶- اسماعیل آبادی، علیرضا، شرط برائت در قرار‌داد پزشک با بیمار، دانشگاه مفید، ۱۳۸۲.
۱۴۷- آرمیده، محمد، مسؤولیت جزائی در امور پزشکی در حقوق کیفری ایران، دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده حقوق، ۱۳۷۲.
۱۴۸- آقایی‌نیا، حسین، بررسی تحلیلی ماده ۴۲ قانون مجازات اسلامی، دانشگاه تهران، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، ۱۳۵۹.
۱۴۹- پور مخولی دزفولی، عظیم، مسؤولیت مدنی‌مهندسین ساختمان، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز، ۱۳۷۸.
۱۵۰- حکیمی‌ها ، سعید، مسؤولیت کیفری پزشکان در حقوق ایران، دانشگاه تهران، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، ۱۳۷۱.
۱۵۱- وحدتی شبیری، سید حسن، مسؤولیت حقوقی ناشی از تخلف از اجرای تعهد، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی، ۱۳۸۱.
۲- منابع عربی
الف – کتابهای عربی فقهی
۱۵۲- آل کاشف الغطا، محمد حسین، تحریر المجله، ج۱، چاپ اول، مطبعه حیدریه، ۱۳۶۱.
۱۵۳- ابن ادریس حلی، محمد،‌کتاب السرائر، چاپ اول، قم، موسسه النشر الاسلامی، ۱۴۱۸هـ
۱۵۴- ابن حمزه، ‌عماد الدین ابی‌جعفر محمد بن علی بن‌حمزه الطوسی، الوسیله الی نیل الفضیله، گردآوری شده در سلسله الینابیع الفقهیه، ج۲۴، الطبعه الاولی، بیروت، مؤسسه الفقه الشیعه، ۱۴۱۰هـ.
۱۵۵- انصاری، شیخ مرتضی، المکاسب، چاپ سنگی، تبریز، ۱۲۷۵هـ.
۱۵۶- حر عاملی، شیخ محمد بن حسن، وسائل الشیعه، چاپ اول، قم، موسسه آل البیت لأحیاء التراث، ۱۴۱۲هـ.
۱۵۷- حسینی، سید محمد جواد، مفتاح الکرامه، ج۴، قم، مؤسسه آل البیت (ع)، بی‌تا.
۱۵۸- الحسینی الشیرازی، سید محمد، الفقه، ج۷۴و ۹۰، بیروت، دار‌ العلوم، ۱۴۰۹هـ.
۱۵۹- حسینی مراغی، میر عبدالفتاح، العناوین، ج۲، چاپ اول، قم، مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۱۸هـ.
۱۶۰- خمینی، روح اله، تحریر الوسیله ، ج۲، مؤسسه اسماعیلیان، بی‌تا.
۱۶۱- خوئی، سید ابوالقاسم، مبانی تکمله المنهاج، ج۲، چاپ دوم، نجف اشرف، مطبعه الأداب، ۱۳۹۶ق.
۱۶۲- __________مصباح الفقاهه ، (مقرر محمد علی توحیدی)، ج۲، قم، انتشارات حاجیانی، بی‌تا.
۱۶۳- __________منهاج الصالحین، ج۲، چاپ پنجم، قم، مطبعه علمیه، ۱۳۹۵ق.
۱۶۴- رشتی، میرزا حبیب‌اله، غصب،‌چاپ سنگی، بی جا، بی تا.
۱۶۵- شهید ثانی، زین الدین الجبعی العاملی، الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، ج۱۰، بیروت، دار‌العالم الأسلامی، بی‌تا.
۱۶۶- ____________________ مسالک الأفهام، ج۲، قم، چاپ اول، مکتبه بصیرتی، بی‌تا.
۱۶۷- شیخ طوسی، ابی جعفر، التهذیب، ج۶، چاپ سوم، تهران، دار الکتب الأسلامیه، ۱۳۶۴هـ.
۱۶۸- طباطبائی حکیم، سید محسن، مستمسک العروه الوثقی، ج۱۲، چاپ اول، قم، مؤسسه اسماعیلیان، ۱۴۱۶هـ.
۱۶۹- طباطبائی یزدی، سید محمد کاظم، العروه الوثقی، ج۲، چاپ اول، بیروت، الدار الأسلامیه،۱۴۱۰هـ.
۱۷۰- _______________حاشیه بر مکاسب،‌ج۱، چاپ سربی، بی‌تا.
۱۷۱- طباطبائی، سید علی، ریاض المسائل، ج۲، قم، مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۴هـ.
۱۷۲- علامه حلی، قواعد الأحکام، ج۲، چاپ اول، قم، انتشارات جامعه مدرسین،‌۱۴۱۶هـ.
۱۷۳- فضل‌الله، سید محمد حسین، فقه الشریعه، ج۲، چاپ سوم، بیروت، دار الملاک للطباعه و النشر و التوزیع، ۲۰۰۱م.
۱۷۴- الکلینی، یعقوب، من لایحضره الفقیه، بیروت، دارالتعارف، بی‌تا.
۱۷۵- گیلانی قمی، میرزا ابوالقاسم، جامع الشتات، تصحیح مرتضی رضوی، تهران، مؤسسه کیهان، ۱۳۷۱.
۱۷۶- محسنی، محمد آصف، الفقه و المسائل الطبیه ، چاپ اول، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۲.
۱۷۷- محقق حلی، ابوالقاسم نجم الدین جعفر بن الحسن، شرائع الأسلام، ج۴، چاپ دوم، بیروت، دارالأ ‌ضواء، ۱۰۴۳هـ.
۱۷۸- محقق ثانی، جامع المقاصد فی شرح القواعد، ج۱، قم مؤسسه آل البیت، ۱۴۱۱هـ.
۱۷۹- محقق اردبیلی، مجمع الفائده و البرهان، ج۱۰، چاپ اول، قم، مؤسسه نشر اسلامی، ۱۳۶۲.
۱۸۰- مکارم شیرازی، ناصر، ضمان الطبیب لما یتلف بطباتبه، کتاب قراءات الفقهیه معاصره فی معطیات الطب الحدیث، الطبعه الاولی، بیروت، مرکز الغدیر للدراسات الأسلامیه، ۱۴۲۳هـ.
۱۸۱- __________ القواعد الفقهیه، ج۱، چاپ سوم، قم، انتشارات، مدرسه امام امیرالمومنین (ع)، ۱۴۱۰هـ.
۱۸۲- موسوی بجنوردی، سید میرزا حسن، القواعد الفقهیه، ج۱، چاپ نجف اشرف، ۱۳۸۹هـ.
۱۸۳- نجفی، شیخ محمد حسن، جواهر الکلام، ج ۴۲، چاپ ششم، تهران، کتابخانه اسلامیه، ۱۴۰۴هـ.
۱۸۴- __________ جواهر الکلام، ج۱۵، چاپ اول، مؤسسه المرتضی العالمیه، ۱۴۱۲هـ.

ب – کتابهای عربی حقوقی
۱۸۵- الابراشی، حسن زکی، المسوولیه الاطباء و الجرامین المدینه فی التشریع المصری و المقارن، چاپ اول، قاهره،‌مطبعه دارالنشر للجامعات المصریه، ۱۹۵۱م.
۱۸۶- ابن قدامه المقدسی، موفق الدین ابی محمد عبدالله بن احمد بن محمود، المغنی و الشرح الکبیر، ج۵، بیروت دار‌الکتاب العربی، بی‌تا.
۱۸۷- ابوستیت، حشمت، نظریه الالتزام فی‌القانون المدین الجدید، الکتاب الأول مصادر الألتزام، الطبعه الثانیه،‌قاهره،‌ مطبعه مصر، ۱۹۵۴م.
۱۸۸- بشات الساعدی، جلیل حسن، مسوولیه المعلم المدنیه، الطبعه الاولی، بیروت، مکتبه دار‌الثقافه للنشر و التوزیع، ۲۰۰۴م.
۱۸۹- البینه، محسن، نظر حدیثه الی خطاء الطبیب الموجب للمسوولیه المدنیه، قاهره، مکتبه الجلاء الجدیده المنصوره، ۱۹۹۰م.
۱۹۰- التونجی، عبدالسلام، المسوولیه المدینه – مسوولیه الطبیب فی القانون المقارن، الطبعه الثانیه، لیبی، منشورات الجامعه اللیبیه، ۱۹۷۵م.
۱۹۱- جمال‌ الدین زکی، محمود، مشکلات المسوولیه المدینه ، قاهره، مطبعه جامعه القاهره، ۱۹۷۸م.
۱۹۲- الجوهری، محمد فائق، المسوولیه الطبیه فی القانون العقربات، قاهره، مطبعه الجوهری، ۱۹۵۰م.
۱۹۳- الحسینی عبد‌اللطیف، المسوولیه المدنیه عن الأخطاء المهنیه، الطبعه الأولی، بیروت، الشرکه العالمیه للکتاب، ۱۹۸۷م.
۱۹۴- الحیاری، احمد حسن، المسوولیه المدنیه للطبیب فی القطاع الخاص، الطبعه الأولی، عمان، دار‌الثقافه للنشر و التوزیع، ۲۰۰۵م.
۱۹۵- الدسوقی ابواللیل، ابراهیم، تعویض الضرر فی المسوولیه المدنیه، کویت، مطبوعات جامعه الکویت، ۱۹۹۵م.
۱۹۶- الدینا صوری، عزالدین و الشواربی، عبدالحمید، المسوولیه المدنیه فی ضوء الفقه و القانون، القاهره،‌ الحدیثه للطباعه، ۱۹۸۸م.
۱۹۷- رستم باز، سلیم، شرح المجله ، چاپ سوم، بیروت، دار‌الکتب العلمیه، بی‌تا.
۱۹۸- رشدی، محمد سعید، الخطاء غیر المغتفر، الطبعه الأولی، کویت، مطبوعات جامعه الکویت، ۱۹۹۵م.
۱۹۹- ریاض، منیر، المسوولیه الجنائیه للاطباء و الصیادله،‌ الأسکندریه، دار المطبوعات الجامعیه،‌۱۹۶۸م.
۲۰۰- سامی الشواء، محمد، المسوولیه الأطباء، قاهره، دار النهضه العربیه ، ۲۰۰۳م.
۲۰۱- سعد، احمد محمود، مسوولیه المستشفی الخاص عن اخطاء الطبیب و المساعدیه،‌ قاهره، جامعه القاهره ، ۱۹۸۳م.
۲۰۲- السنهوری، عبدالرزاق احمد، الموجز فی النظریه العامه للالتزامات فی القانون المدنی‌ المصری، چاپ اول، بیروت،‌ قاهره،‌مطبعه اللجنه التألیف، ۱۹۳۸م.
۲۰۳- ________________الوسیط فی شرح القانون المدنی، ج۱ و ۷ ، چاپ دوم، بیروت، دار الأحیاء التراث العربی، ۱۹۶۴م.
۲۰۴- ________________نظریه العقد،‌بیروت، دار‌الأحیاء التراث العربی، بی‌تا.
۲۰۵- سوار، محمد وحید الدین، النظریه العامه للالتزامات،‌ ج۲، چاپ دوم، دمشق، المطبعه الجدید، ۱۹۸۷م.
۲۰۶- شمس الدین، عفیف، المسوولیه المدنیه للطبیب، چاپ اول، طرابلس، المؤسسه الحدیثه للکتاب، ۲۰۰۴م.
۲۰۷- عامر، حسین و عامر، عبدالرحیم، المسوولیه المدینه التقصیریه و العقدیه،‌الطبعه الثانیه،‌ قاهره، دار المعارف، ۱۹۷۹م.
۲۰۸- عبدالرحمن، حمدی، بحث فی مشکلات المسوولیه الطبیه و زرع الأعضاء، بی‌تا، ۱۹۸۷م.
۲۰۹- عبدالملک، جندی، الموسوعه الجنائیه، ج۵،
۲۱۰- عبدالناصر، جمال، الموسوعه،‌ج۲، قاهره، المجلس الأعلی للشوؤن الأسلامیه،‌۱۴۱۱م.
۲۱۱- العسبلی، سعد سالم عبدالکریم، المسوولیه المدنیه عن النشاط الطبی فی القانون اللیبی، الطبعه الأولی،بنغازی، منشورات جامعه قاریونس، ۱۹۹۴م.
۲۱۲- عوده،‌عبدالقادر، التشریع الجنائی للاسلام مقارناً بالقانون الوضعی، ج۱، بیروت، مؤسسه الرساله، ۱۴۱۵م.
۲۱۳- العوجی، مصطفی، المسوولیه المدنیه ، ج۲، چاپ دوم، بیروت، منشورات الحلبی الحقوقیه، ۲۰۰۴م.
۲۱۴- عبید، موفق علی، المسوولیه الجزائیه للاطباء عن افشاء السرالمهنی، اردن،‌ مکتبه دار الثقافه للنشر و التوزیع، ۱۹۸۸م.
۲۱۵- الفضل، منذر، المسوولیه الطبیه فی الجراحه التجمییله، چاپ اول، عمان، الدار الطبیه الدولیه للنشر، ۲۰۰۰م.
۲۱۶- الکاسانی، علاء الدین ابوبکر بن مسعود الکاسانی الحنفی، بلائع الصنایع فی ترتیب الشرایع، ج۱، قاهره، المطبعه الحمالیه، ۱۳۲۸ق.
۲۱۷- قائد، محمد اسامه، المسوولیه الجنائیه للاطباء،‌قاهره،‌ دار النهضه العربیه، ۱۹۸۸م.
۲۱۸- مأمون، عبدالرشید،‌عقد العلاج بین النظریه و التطبیق، قاهره،‌ دار النهضه العربیه، ۱۹۸۶م.
۲۱۹- محجوب علی، جابر، دور الأراده فی العمل الطبی، الکویت، مجلس النشر العلمی جامعه الکویت، ۲۰۰۰م.
۲۲۰- منصور، محمد حسین، المسوولیه الطبیه، دارالجامعه الجدید للنشر، بی‌تا.
۲۲۱- المؤتمر العلمی السنوی لکلیه الحقوق جامعه بیروت العربیه، المجموعه المتخصصه فی المسوولیه القانونیه للمهنین، ج۱، بیروت،‌منشورات الحلبی الحقوقیه، ۲۰۰۰م.
۲۲۲- نجیده، علی حسین، التزامات الطبیب فی العمل الطبی،قاهره، دار النهضه العربیه، ۱۹۹۲م.
۲۲۳- النقیب، عاطف، النظریه العامه للمسوولیه الناشئه عن الفعل الشخص، چاپ سوم، بیروت، انتشارات عویدات، ۱۹۸۴م.

منابع انگلیسی
۲۲۲- Brazier margret , medicine , pationts and The law Penguin books , 1992.
۲۲۳- Hevia A , Hobgood C. Medical error during residency To tell or not to tell. Ann Emerg med , 2003.
۲۲۴- Homi shapurji Mehata, medical law and ethics in India . Bombay . 1990
۲۲۵- Kennds, Ian & Andrew Grubb, Principales of medical law, New york, oxford university press, 1998.
۲۲۶-Koniaris Theodore & Anna Karlovassitou – Koniari Medical law in Greece, London, kluwer law international. 1999.
۲۲۷- Markensinis, B.S & S.F. Deakin Tort law, Newyork , Oxford university, 1999.
۲۲۸- Mill j s . on Liberty.in Roboson JM ., editor Essay son politics and society. Vol 1 . vol 18 of robson J.M. et al , editors , collected work. Tornton university of tornto press 1972.
۲۲۹- Nys Herman Medical law in Belgium, London, Kluwer law international, 1997.
۲۳۰- Padfield, C.F& P.L.A. Barker Law made simple, oxford made simple, books, 1998.
۲۳۱- Percy , R.A , Charles worth on negligence , London, 15 edition, 1971.
۲۳۲- Tavitoks axar , Ethice and members of the medical profession lodon , British medical association , 1988.
۲۳۳- Url http// www . news – medical . net / ? id = 3795 , (access march 2006).

   راهنمای خرید:
  • لینک دانلود فایل بلافاصله بعد از پرداخت وجه به نمایش در خواهد آمد.
  • همچنین لینک دانلود به ایمیل شما ارسال خواهد شد به همین دلیل ایمیل خود را به دقت وارد نمایید.
  • ممکن است ایمیل ارسالی به پوشه اسپم یا Bulk ایمیل شما ارسال شده باشد.
  • در صورتی که به هر دلیلی موفق به دانلود فایل مورد نظر نشدید با ما تماس بگیرید.
#
#
#